TTCT - Cũng như người bị tai nạn, thương tích thân thể cần sơ cấp cứu, những tổn thương, triệu chứng bất ổn về tinh thần cũng cần được hỗ trợ và can thiệp ban đầu. Không thể nhìn thấy rõ như vết thương thể xác, những vết thương và sang chấn về mặt tâm lý có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng lâu dài đến cá nhân, thậm chí đe dọa tính mạng của họ và những người xung quanh.Và cũng tương tự như lợi ích của chương trình sơ cấp cứu thông thường, có một người hiểu và sơ cứu tinh thần đúng cách sẽ giúp không chỉ người bệnh mà còn góp phần cứu những thành viên trong gia đình có thể chịu ảnh hưởng tâm lý từ họ.Học sơ cứu tinh thầnMột buổi tối tại hội trường Đại học Kinh tế TP.HCM, hàng trăm người tham gia workshop miễn phí Mental Health First Aid của Survival Skills Vietnam (SSVN), một doanh nghiệp xã hội đặt mục tiêu giảm thương vong có thể phòng tránh được tại Việt Nam thông qua giáo dục sơ cấp cứu chuẩn quốc tế.Sau khi cho cả lớp làm bài khảo sát về nhận thức sức khỏe tinh thần và khởi động bằng bài tập thở, hai người đồng sáng lập của SSVN - chị Trang Jena Nguyễn và chuyên gia sơ cấp cứu Tony Coffey - bắt đầu bài giảng. Xuyên suốt một tiếng lý thuyết, người tham gia học cách nhận biết những dấu hiệu và cách hỗ trợ với năm vấn đề sức khỏe tinh thần thường xuất hiện trong cộng đồng: rối loạn stress và trầm cảm, rối loạn lo âu, loạn thần, lạm dụng chất gây nghiện và rối loạn tâm lý hậu sang chấn (PTSD).Những người tham gia đủ mọi lứa tuổi - từ trẻ đến trung niên, người ở nội thành, người từ Vĩnh Long đón xe lên Sài Gòn. Có người đến để có thêm kiến thức, người từng bất lực vì người thân, bạn bè rơi vào trầm cảm. "Khi mình sơ cứu tinh thần, tuyệt đối không được nói 'Hãy vui lên, tích cực lên' vì điều này có thể ảnh hưởng đến tâm lý người đang gặp vấn đề. Mình chỉ ở đó lắng nghe, không đổ lỗi" - chị Trang liên tục lặp lại thông điệp xuyên suốt buổi học.30 phút cuối dành cho người tham gia nhập vai tình huống để vận dụng kiến thức mới. Có hai tình huống giả định - một người trầm cảm và một người đang trong cơn hoảng loạn cần được hỗ trợ. Với tình huống đầu, người vào vai "sơ cứu viên" lắng nghe, chia sẻ và quan sát cho đến khi bạn nữ thực sự mở lòng nói về vấn đề của mình, thay vì động viên "Hãy vui lên" như thói quen thông thường. Ở tình huống còn lại, sơ cứu viên để ý ngôn ngữ cơ thể, kiên nhẫn hướng dẫn người bạn trong cơn hoảng loạn tập thở và cùng giải quyết vấn đề.Trả lời Tuổi Trẻ Cuối Tuần, chị Trang Jena Nguyễn cho biết những workshop thế này chỉ là bước thử nghiệm đầu tiên trong quá trình triển khai chương trình đào tạo bài bản về sơ cứu tinh thần. Trong tương lai, SSVN sẽ triển khai chương trình về sơ cứu tinh thần với thời lượng khóa học chuẩn - 8 tiếng. Đây là nỗ lực để mang mô hình đào tạo bài bản về sơ cứu tinh thần Mental Health First Aid (MHFA) của Úc về Việt Nam.Một buổi nhập vai tình huống trầm cảm tại workshop sơ cứu tinh thần của SSVN. Ảnh: SSVNTừ trải nghiệm của người trong cuộcKhóa học MHFA đầu tiên ở Úc diễn ra năm 2000 và từ đó đã phát triển thành phong trào toàn cầu. Chương trình này đã có mặt ở hơn 25 quốc gia, với trên 6 triệu người khắp thế giới được đào tạo.MHFA là ý tưởng, nảy ra trong một buổi đi dạo đêm của cặp vợ chồng Betty Kitchener - y tá dạy sơ cứu cho Hội Chữ thập đỏ Úc - và Anthony Jorm - giáo sư nhận thức sức khỏe tâm thần Đại học Melbourne. Kitchener từng trải qua nhiều cơn trầm cảm nặng trong đời, còn Jorm tâm tư khi nhiều người không biết cách "sơ cấp cứu" khi gặp một người thân, người lạ đang trong tình trạng đau khổ."Trong suốt cuộc đời, hầu hết chúng ta sẽ không gặp nạn nhân trong tình trạng ngưng tim ngưng thở mà sẽ phải đối mặt nhiều hơn với những người đang gặp vấn đề với sức khỏe tâm thần. Tại sao chúng ta lại không được dạy sơ cứu về tinh thần?" - Kitchener nói trong một cuộc phỏng vấn với LIFE Communications, dự án ngăn chặn tự tử ở Úc.Mục tiêu của MHFA không phải để đào tạo học viên trở thành chuyên viên tâm lý hay bác sĩ tâm thần, mà giúp họ ở vai trò người phản ứng đầu tiên (first responder) trước tình huống, người hỗ trợ chuyên gia. "Tầm nhìn của chúng tôi là mọi người, từ tuổi tiểu học trở đi, có vài kỹ năng cơ bản để giúp đỡ ai đó đang gặp khủng hoảng" - Jorm nói khi cùng Kitchener trả lời phỏng vấn tờ Los Angeles Times hồi đầu năm. Ông chia sẻ thêm: "Các chuyên gia về mảng sức khỏe tâm thần đã bận rộn với những trường hợp nghiêm trọng và tái phát. Tất cả chúng ta cần góp phần giảm tác động của bệnh tâm thần trong xã hội".Betty Kitchener và Anthony JormThông qua việc nhận diện những triệu chứng giai đoạn đầu dễ bị bỏ qua - như việc một người thu mình, im lặng bất thường hay mất hứng thú với hoạt động thường ngày, mất kết nối với thực tại - những người được đào tạo MHFA có thể góp phần ngăn ngừa diễn tiến nặng hơn của rối loạn tâm thần với cá nhân đó.Một ví dụ thực tế, theo tạp chí Scientific American, là trường hợp của Aaron Alexis, cựu binh hải quân 34 tuổi đã xả súng làm 12 người chết ở Mỹ năm 2013. Một tháng trước khi án mạng xảy ra, Alexis từng gọi cảnh sát yêu cầu hỗ trợ về tinh thần khi bản thân xuất hiện triệu chứng hoang tưởng và cảm thấy vô cùng hoảng loạn. Nhưng những gì các nhân viên ứng phó làm chỉ là đến khách sạn trò chuyện với y, gọi điện cho người giám sát, lập báo cáo. Không có bất kỳ sự theo dõi sát sao sau đó, cũng như không nhận diện được y có dấu hiệu của cơn loạn thần cấp - tình trạng cần đến bệnh viện để cấp cứu và điều trị bằng thuốc. Sau trường hợp của Alexis, nhiều cảnh sát đã bắt đầu tham gia chương trình MHFA tại Mỹ. Tổng thống Barack Obama đã phê duyệt ngân sách 15 triệu USD dành riêng cho MHFA trong năm tài khóa 2014 và 2015. Ít nhất 23 tiểu bang nước Mỹ đã đưa ra luật hoặc phân bổ ngân sách để hỗ trợ MHFA. Năm bước tiếp cận cơ bản trong sơ cứu tinh thần:1. Đánh giá xem cá nhân có ý định tự tử hoặc tự làm hại bản thân (self-harm) hay không, thông qua trò chuyện và quan sát những thay đổi trên cơ thể (những vết rạch, vết tự cắn).2. Lắng nghe chủ động tích cực, không phán xét. Để họ tự nhiên chia sẻ trải nghiệm, không ngắt quãng và sự đồng cảm với những gì họ đang trải qua.3. Trấn an và cung cấp thông tin về vấn đề của họ. Tuyệt đối không đổ lỗi cho những hành vi, ý nghĩ của họ.4. Khuyến khích họ nhận sự giúp đỡ từ các chuyên gia, bao gồm bác sĩ, nhà tâm lý học và nhân viên xã hội.5. Động viên cá nhân tìm kiếm sự trợ giúp từ những mạng lưới hỗ trợ đồng đẳng phù hợp và tạo kế hoạch tự chăm sóc cá nhân về thể chất và tinh thần. Sơ cứu cảm xúcTrong bài phỏng vấn với Los Angeles Times, Jorm và Kitchener cũng thẳng thắn trả lời các câu hỏi liên quan đến chỉ trích nhằm vào chương trình của họ, chẳng hạn như MHFA chỉ tập trung vấn đề y khoa mà bỏ qua bối cảnh xã hội đằng sau mỗi cá nhân, cũng như chương trình thiếu sự đóng góp từ người có trải nghiệm thực với bệnh tâm thần.Kitchener nhấn mạnh các khóa học MHFA đều có sự tham gia của hội đồng chuyên môn và đóng góp từ không chỉ người từng trải qua khủng hoảng tinh thần mà còn cả người chăm sóc và các chuyên gia đã thăm khám cho họ. Bà cũng nói rõ rằng người sơ cứu sức khỏe tâm thần, mặc dù được huấn luyện để phát hiện các dấu hiệu và triệu chứng của các chấn đoán tâm thần khác nhau, "không phải là người chẩn đoán bệnh".Một khóa MHFA với quy chuẩn thời lượng 8 tiếng chỉ có thể cung cấp cho người học những khái niệm cơ bản nhất và giải pháp ngắn hạn, giảm đau, xoa dịu cho người bệnh ở thời điểm đó. Đích cuối cùng, người hỗ trợ cần chuyển người bệnh đến gặp người có chuyên môn phù hợp.Vai trò của nhân viên sơ cứu tinh thần trong hệ thống chăm sóc sức khỏe của Úc. Ảnh: Bác sĩ Nguyễn Trung NghĩaNgoài MHFA còn một phương pháp sơ cứu tinh thần khác, dù ít phổ biến hơn nhưng vẫn được tập huấn thường xuyên cho các tổ chức trên khắp nước Mỹ và một số cơ quan quốc tế: emotional CPR (eCPR, sơ cứu cảm xúc). Đây là cách đặt tên chơi chữ, vì CPR ở đây không phải là hồi sức tim phổi mà là viết tắt của Connect (kết nối), emPowering (trao quyền), và Revitalizing (hồi sinh).eCPR do Daniel Fisher, một bác sĩ tâm thần người Mỹ từng bị chẩn đoán tâm thần phân liệt, phát triển. Phương pháp này hướng đến việc để những người từng gặp vấn đề tâm thần dùng chính trải nghiệm đó để hiểu rộng hơn về bản thân và những người khác.Amanda Myers, chuyên gia nghiên cứu tại Đại học Brandeis (Massachusetts, Mỹ), cho rằng cả MHFA và eCPR đều có ưu, khuyết điểm, mỗi người có thể lựa chọn theo học chương trình nào phù hợp với giá trị và nguyên tắc riêng của họ. "Nhưng thành thật mà nói, chỉ cần công chúng nói về sức khỏe tâm thần và nỗ lực hướng tới việc xóa bỏ kỳ thị đã là có lợi, bất kể là chọn chương trình đào tạo nào" - bà nói với Los Angeles Times.Myers cũng lưu ý rằng trong thực tế sẽ có những trường hợp không thể sơ cứu tinh thần, chẳng hạn một người có dấu hiệu rối loạn tâm thần la hét tại ga tàu. Điều đúng đắn lúc này là gọi cho cơ quan chức năng liên quan. Ở Việt Nam, vấn đề nhận thức về sức khỏe tinh thần và việc đến khám của người dân chưa cao, do ám ảnh về cụm từ "bệnh tâm thần." Nhưng những năm gần đây, xã hội ghi nhận thay đổi tích cực nhưng thế hệ trẻ bắt đầu quan tâm đến sức khỏe tinh thần, thông qua các phương tiện truyền thông, báo chí, sách vở về chủ đề này.Tuy nhiên, ma trận thông tin - từ thông tin có chứng cứ từ người có chuyên môn (bác sĩ tâm thần, chuyên viên tư vấn, trị liệu tâm lý) cho đến thông tin sai lệch, quy chụp từ những người không có chuyên môn trên các nền tảng mạng Tiktok, Facebook có thể khiến người không chuyên dễ bị "lạc lối", hiểu sai và gián tiếp gây hại đến người đang có vấn đề tâm lý. Cho đến nay, nhiều người vẫn sử dụng thuật ngữ "bác sĩ tâm lý" - từ gây hiểu lầm khi nhắc đến việc điều trị sức khỏe tinh thần.Bên cạnh đó, trong lúc gặp tình huống, người làm sơ cứu có thể mang tâm lý giúp đỡ "càng sớm càng tốt", đưa ra lời khuyên mang tính phán xét mà quên để ý đến sự tiếp thu, phản ứng cơ thể của người bệnh. Thái độ thiếu kiên nhẫn, ngôn ngữ cơ thể không phù hợp có thể dẫn đến việc không tôn trọng sự riêng tư và nhu cầu thực sự của người bệnh. Kể cả khi người sơ cứu từng có trải nghiệm với vấn đề tâm lý, kinh nghiệm của bản thân cũng chưa chắc áp dụng được với người mới. Trong khi với những người làm tâm lý, tâm thần, họ phải bỏ nhiều thời gian, công sức để cập nhật sách vở và cả việc gặp gỡ, tạo sự tin tưởng thân chủ, bệnh nhân. Thậm chí, họ sẽ để người bệnh tự tìm đến mình khi cần được trợ giúp.Do vậy, để bắt đầu trở thành một chuyên viên sơ cứu tinh thần, người tham gia cần có kiến thức đủ chắc chắn những vấn đề thường gặp trong gia đình, trường học và nơi làm việc. Đồng thời phải biết cả những nơi tham vấn trị liệu, phòng khám tâm thần phù hợp với người bệnh. Tháng 7-2022, Sở Y tế TP.HCM triển khai mô hình "Cấp cứu trầm cảm" - hoạt động phối hợp giữa Trung tâm cấp cứu 115 với Bệnh viện Tâm thần TP nhằm kịp thời tiếp cận người bệnh có biểu hiện trầm cảm nặng để đưa người bệnh đến cơ sở điều trị chuyên khoa. Theo bản tin ngày 10-10-2023, Sở Y tế cho biết rất nhiều bệnh nhân có ý định tự sát đã được chăm sóc, điều trị kịp thời. Mô hình này đang tiếp tục được nhân rộng, nhân viên y tế tại tuyến cơ sở tiếp tục được tập huấn xử trí các vấn đề cấp cứu tâm thần. Tags: Sức khỏeSơ cấp cứuSức khỏe tinh thầnTâm lýMHFAMental Health First Aid
Để nhà ở xã hội cho thuê không còn "trên giấy" Phạm Thái Sơn (giảng viên chương trình Phát triển đô thị bền vững, Đại học Việt Đức) 12/09/2024 1762 từ
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kiểm tra phòng chống lụt bão tại Tuyên Quang THÀNH CHUNG 12/09/2024 Chiều 12-9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã đến kiểm tra công tác phòng chống lụt bão và thăm hỏi, động viên nhân dân, các lực lượng khắc phục hậu quả lụt bão tại tỉnh Tuyên Quang.
Thủ tướng tới Làng Nủ - nơi xảy ra trận lũ quét đau thương NGỌC AN 12/09/2024 Thủ tướng đã vào tới thôn Làng Nủ (Lào Cai) - nơi xảy ra trận lũ quét đau thương khiến gần 100 người tử vong và mất tích.
Lào Cai tìm thấy 70 người dân nghi mất tích do sạt lở đất THÀNH CHUNG 12/09/2024 17 hộ dân tại xã Cốc Lầu, huyện Bắc Hà (tỉnh Lào Cai) với hơn 70 nhân khẩu đã được chính quyền địa phương tìm thấy khi đang dựng lán trại trên đồi để ở, nhằm tránh lũ lụt và sạt lở đất.
Katinat xin lỗi sau thông báo trích 1.000 đồng/ly nước ủng hộ đồng bào miền Bắc gây tranh cãi NGỌC HIỂN 12/09/2024 Cách đây ít phút, chuỗi thức uống Katinat đã gửi lời xin lỗi đến khách hàng khi việc quyên góp 1.000 đồng đối với mỗi ly nước mà chuỗi này bán ra để ủng hộ đồng bào miền Bắc gặp những ý kiến trái chiều.